autisme·Mantelzorg·wat vind ik?

Het is niet persoonlijk

Foto door Pixabay op Pexels.com

‘Ik kan het niet! Ik kan dit niet!’

Hoofdschuddend keek ze me aan: Lisa, de jonge juf die een baan aangenomen had op het speciaal onderwijs. Ze wilde een verschil maken, er zijn voor de kinderen die haar het hardst nodig hadden. Nu stond ze huilend op het plein. Het lukte niet. Vond ze. 

Maar wat lukte haar dan niet? De kinderen liepen met haar weg, dat wist ik. Alle klassen waren jaloers op de klas die juf Lisa kreeg. Welke klas dat was wisselde regelmatig, juf Lisa viel in op meerdere groepen. Ik vond het onwijs knap, wat ze deed.

Zelf zag ze het anders. Elk boos woord van elk kind, elk verwijt, elke ‘nee’, elke dwarse bui trok ze zich persoonlijk aan. Hierdoor raakte ze ontmoedigd, dacht ze dat er wat mankeerde aan haar manier van lesgeven en al die onzekerheid maakte dat ze nu stond te huilen op het plein.

Voor haar was het maar gelukkig dat het plein verder leeg was: niemand anders zag haar breakdown. 

Voor de kinderen was het gelukkig dat ze ‘alleen maar’ een breakdown kreeg. Er zijn ook leerkrachten die zich gaan ‘verdedigen’ en de leerling hardhandig op zijn plek zetten. Of hun frustratie afreageren op de ‘stoute’ leerling (of nog erger, de stille leerling die toch niks terug zegt). Of de moed opgeven en voortaan alleen stug en afwijzend reageren. 

Op alle leerlingen en zeker op de leerlingen van het speciaal onderwijs werkt dat bijzonder negatief door. Als het niet meteen in de klas negatieve gevolgen heeft, in de vorm van meer opstandig gedrag, komt dat thuis wel. Met wat pech vliegen bij de ouders ineens de borden door de kamer. En als het daar niet meteen gebeurt, komt het er later uit. Bijvoorbeeld doordat een leerling het vertrouwen in alle leraren verliest en daardoor niet verder komt met de opleiding. 

Het probleem van ‘persoonlijk nemen’ komt niet alleen voor bij leerkrachten. Ook bij hulpverleners komt het zeer regelmatig voor. Een scheldpartij, gooien met meubels, krijsen, schoppen, slaan, bijten. Het is allemaal fout gedrag. Dat dit niet direct op de hulpverlener is gericht, is vaak maar moeilijk te geloven. Als iemand op je spuugt is dat, normaal gesproken, een behoorlijk ware belediging, laat staan als iemand een stoel naar je hoofd smijt. Hulpverleners kunnen verstrikt raken in vechtrelaties met hun cliënten. Dat dit voor beide partijen negatief uitpakt mag duidelijk zijn. 

Maar moet je dan maar alles goed vinden? Goed, goed, het is een cliënt, die niet voor niks hier zit, maar een beetje respect is toch niet te veel gevraagd? 

Wat juf Lisa en de geplaagde hulpverlener al tijdens de opleiding hadden moeten leren is dat ‘boven het gedrag staan’ en ‘het niet persoonlijk nemen’ niet hetzelfde is als het gedrag goedvinden. Het gaat erom dat je het gedrag niet langer ziet als een aanval op jou, maar puur als een uithaal van de cliënt, die daar zelf over het algemeen ook niet blij mee is. 

Ik weet nog dat tijdens mijn eerste les in mijn eerste (en helaas enige) jaar op de pabo gezegd werd: ‘Vanaf nu maak je 100 fouten per dag. Daar kan je niet bij stilstaan. Het enige wat je kan doen, is doorgaan en het de volgende keer beter doen.’

Sommige medeleerlingen vonden dat stom advies, erg pessimistisch, of gewoon schandalig. Met kinderen mag je immers geen fouten maken. 

Ik vond het realistisch. Je maakt nu eenmaal fouten. Jij, als leraar of hulpverlener. Jij, als leerling of cliënt. Jij, als ouder, als mens. We maken allemaal fouten, de hele dag door. We verspreken ons, vergeten iets, we drukken ons onhandig uit, we laten dingen vallen, we oordelen te snel of te traag, we worden boos om van alles en om niks.

Wat je moet leren, is wat je moet doen als je een fout maakt. Onze leerkracht was daar heel duidelijk over. Als je bij al die fouten te lang stilstaat, boos op jezelf wordt of op de ander, gebeurt er ondertussen van alles in de klas zonder jou. Zo stapelt zich fout op fout. Beter is het vlot van de fout te leren en verder gewoon door te gaan.

‘Het niet persoonlijk nemen’ moest ik ook leren en dat leerde ik van mijn moeder. Als de opvoeding van onze toch wel wat complexe jongetjes me wat te veel werd, wat regelmatig het geval was toen ze nog klein waren en ik nog niet genoeg over autisme wist, belde ik haar. Ze gaf me bijna altijd hetzelfde advies: ‘Heb geduld, geef het tijd, neem het niet persoonlijk.’ Ze gebruikte er veel verschillende woorden en zinnen voor maar daar kwam het op neer. 

En omdat ‘neem het niet persoonlijk’ behoorlijk abstract is, maakte ze het advies persoonlijk. Ze zei: ‘Hij doet het niet om jou te pesten.’

Toen bleek dat onze oudste alleen maar in slaap kon vallen als hij eerst urenlang de spanning van de dag weghuilde zei ze: ‘Hij doet het niet om jou te pesten.’ Toen bleek dat onze jongste voortdurend midden op straat ging liggen en ik hem telkens weer naar de veiligheid moest tillen zei ze:  ‘Hij doet het niet om jou te pesten.’ Toen jongste me beet, niet eenmaal, maar telkens weer. Toen oudste de kamer behandelde een klimparcours. Toen jongste bij me wegrende in plaats van naar me toe. Toen oudste driftbuien kreeg. ‘Hij doet het niet om jou te pesten.’ 

Ze zei het zo vaak, dat die gedachte na enige tijd al in mijn hoofd kwam voor ze het zei. ‘Dit is geen goed gedrag, maar hij doet het niet om mij te pesten. Waarom dan wel?’ 

Dat was de manier waarop we verder kwamen. Zo kon ik zien dat huilen om in slaap te vallen kwam doordat we de dag niet goed afsloten. Het bed-ritueel vond hij leuk, maar dat hij daarna moest gaan slapen werd pas duidelijk voor hem als we letterlijk zijn deur afsloten (geen zorgen, we draaiden hem altijd weer open als we zelf naar bed gingen). 

Jongste liet zich op de grond vallen als hij overprikkeld raakte. Hij beet als hij opgewonden was en beet dan overal in: mij of een bijtring. Oudste hield van klimmen en had energie te veel, dus we gingen vaker naar het park waar het klimrek stond. Waar jongste bij me wegrende omdat hij ergens verderop iets zag wat hij interessant vond. Het hielp als hij een stukje speelgoed bij zag had, iets wat hij ook interessant vond. En oudste kreeg zijn ergste driftbuien tijdens de lunch, omdat hij niet terug naar school wilde. 

Dit waren geen eenvoudige problemen om eventjes snel op te lossen. Toch stelde het me gerust. Keer op keer bleek weer dat wat ze deden misschien als ‘stout’ beschouwd kon worden, maar ze deden het niet om mij te pesten.

Nog duidelijker werd dat toen de jongens op hun eigen manier wel stout probeerden te zijn, bijvoorbeeld door een snoepje te stelen, me uit te dagen of door nee te roepen. Die pogingen om stout te zijn werden steevast gevolgd door steelse blikken, giechels of triomfantelijk wegrennen. Als ik ze corrigeerde, waren ze tevreden. Ze deden iets fout, ik zei dat het niet mocht. Dat was tenminste duidelijk. En was dat erg, een beetje stout zijn? Zeker niet. Met ‘stout zijn’ tast je grenzen af, leer je wat ‘goedmaken’ is en je leert dat thuis je basis is. Mama blijft immers nooit lang boos, het komt altijd wel weer goed. 

Het echte stout zijn haalde het ook niet bij het gedrag dat ik zag als ze overstuur waren, overprikkeld of zich niet konden uitdrukken. Het gedrag dat ze dan lieten zien was veel erger. Maar geen mate van straf had daar iets aan kunnen veranderen. Hij deed het niet om met te plagen, niet om me te pesten, zelfs niet om mijn aandacht te trekken. De enige manier om dat gedrag te verbeteren, was op zoek gaan naar: ‘Waarom doe je dat dan wel.’

Die basis, ‘neem het niet persoonlijk, hij doet het niet om je te pesten, maar waarom dan wel’, dat had ik juf Lisa graag mee willen geven. Helaas had ze al besloten om ermee te stoppen. Zonde, want de kinderen hebben het nog lang over haar gehad: die leuke juf, die na een paar weken spoorloos verdween. 

2 gedachten over “Het is niet persoonlijk

  1. Wat zonde van die leuke juf, ze komt zichzelf steeds tegen denk ik. Misschien had ze beter “hulp” kunnen vragen, zodat ze deze problemen wel aan kon en niet alles op zichzelf te betrekken!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s